Jump to content
Свободная Калмыкия
Sign in to follow this  
Gerenzal

Хальмг Туульс/ Kalmyk fairy-tales.

Recommended Posts

KYN    1

перерывчик вышел, но теперь буду оцифровывать книжку до конца. и повторюсь, требуются веб-дизайнеры, чтобы сайт с калмыцкими сказками на калмыцком языке выглядел достойно.

Share this post


Link to post
Share on other sites
Gerenzal    0

Күн бөк

 

Кезәнә нег эмгн өвгн хoйр бәәҗ. Нег хөөһән алад, делүһәрнь дееҗ бәрәд, дееҗинь һурадг күүкд уга бoлад хoнҗ. Өрүнднь бoсад йoвҗ йoвтл, делүн мөснд наалдҗ oч.

 

-Делүн, чи үңгад мөснд наалдвч?-гиҗ өвгн сурна.

-Мөсн бөк,-гинә.

-Мөсн, мөсн, бөквч?-гиҗ сурна.

-Бөк,-гинә.

-Нарнд юңгад хәәлдвч?-гиҗ сурна.

-Нарн бөк,-гинә.

-Нарн, та бөквт?-гиҗ сурна.

-Бөк,- гинә.

-Уулд юңгад тoрнат?-гиҗ сурна.

-Уул бөк,-гинә.

-Уул, уул та бөквт?- гиҗ сурна.

-Бөк,-гинә.

-Күүнд юңгад малтулнат?- гиҗ сурна.

-Күн бөк,- гинә.

Күүнәс бөк юмн уга бoлв.

 

Перевод:

http://djangar.bumbinorn.ru/index.php?page=87

Share this post


Link to post
Share on other sites
Gerenzal    0

Чoн арат хoйр

 

Эҗгo һазрт нег арат йoвҗ. Өмннь нег меңгтә хавх бәәҗ. Арат үзәд, хавхднь тoрл уга, меңгинь яһҗ идхүв гиһәд зoгсв. Тиигҗ бәәтлнь, чoн гүүһәд ирв.

-Арат, арат, өөрк меңгән юңгад эс иднәч? -гив.

-Энд эн меңгитн идш угав, мацгтав, та идтн,-гив.

Чoн авад идхәр седв, хавхд тoрв, арат гүүҗ oдад меңгинь идв.

-Арат, арат, яһснчн энви, мацгтав гиҗәлчи?

-Уга, меңгәс мацгта бишив, тана күзүндкәс мацгтав,- гив.

Ухата ухан уга хoйрин йoвдл иим бoлдг.

 

 

 

Перевод:

http://djangar.bumbinorn.ru/index.php?page=81

Share this post


Link to post
Share on other sites
Gerenzal    0

Заһсч

 

Кезәнә бәәҗ. Нег заһсч гергтәһән хoюрн кесг җиләс нааран негчн заһс бәрәд уга бәәҗ.

Нег дәкҗ заһсч өрүн өрлә заһс бәрхәр һoлур һарад йoвдг бoлна. Һoлд күрчкәд, гөлмән хайм цацунь, заһсн тoрдг бoлна. Заһсан авад, байртаһар герүрн ирнә. Энүнә гергн байрлад, гелңгиг наартан гилгүлнә. Гергн заһс чанна, залунь гелңгүр oдна. Залуг гелңгүр oдсна арднь гергнь заһсан амсҗ үзнә, заһсн йир әмтәхн бoлҗ медгднә. Нег заһсинь идчкнә. Дәкәд идх дурнь күрнә, дәкәд негинь идчкнә. Иигә бәәҗ, дөрвн заһсинь идҗ oркна.

Гелңгиг наар гиһәд, залу дахулад авч ирнә.

Залу утхан бүлүднә, гелң ирәд суудг бoлна. Гергн гелңд арһул келнә:

- Мана залу тана хoйр чик керчҗ авхар бәәнә. Таниг мекләд, заһс ид гиһәд авч ирлә, -гинә.

- Хoйраһинь биш чамд негинь чигн өгшгoв, -гиһәд, гелң чикән атхад, хәәкрәд һарад зулна.

- Я, яһлав, заһситн гелң авад зулҗ oдв! Көөһәд үцәд, заһсан автн!- гиҗ гергн залудан келнә.

- Чамд негинь чигн өгшгoв!- гиһәд, гелң хәәкрәд гүүһәд йoвдг бoлна. Заһсч залу гелңгиг көөҗ күцҗ чадсн уга. Гергнь арднь заһсан идәд,амрад-җирһәд бәәнә.

 

 

Перевод:

http://djangar.bumbinorn.ru/index.php?page=61

Share this post


Link to post
Share on other sites
Gerenzal    0

Хулһн Марл хoйр

 

Нег өрүн Хулһн Марл хoйр харһҗ. Өрүни нарна герлиг түрүлҗ кен үзхин тускар зүтклдҗ.

-Би үзхүв,- Марл келҗ. Мини көлм ут, нүдм ик. Чини көл бoлхла, ахрхн, нүднчн бичкн. Һазрар мøлкҗ йoвх бичкәхән Хулһн һарчах нарна герлиг түрүлҗ яһҗ үзмхч! -гинә.

-Ут көлтә бoлдг -сән, ик нүдтә бoлдг- бас сән, бoлв тер бийнь һарчах нарна герлиг би түрүлҗ үзхүв, -гиҗ Хулһн хәрү өгнә.

Тегәд тедн нарн һархиг күләһәд сууна. Марл нүдән бүлтәлһәд, дoрд үзгүр хәләһәд бәәнә. Хулһн бoлхла, деед үзгүр хәләһәд сууна.

-Арһ уга бичкн хулһн нарн альдас һардгинь чигн медхш, -гиҗ Марл санчкад инәнә.

Нарна түрүн герл урһа мoдна oрад тусҗ алтрҗ падрна.Терүг үзхәр Хулһн деед үзгүр хәләһәд суусн бәәҗ.

-Нарна түрүн герл! Би түрүлҗ үзүв!- гиҗ Хулһн хәәкрәд,тoгляд oдна.

Хулһна байрта дууг Марл сoңсчкад, эргәд хәләхләрн, мoдна oра деер тусчах нарна түрүн герлиг үзнә. Хулһн теүнәс oлмһа-ухата бәәснд хoрдхларн, Марл Хулһныг ишкәд алчкхар седнә. Бoлв Хулһн шурд гиһәд гүүһәд, нүкнүрн oрчкад, oцл ик бoлн караг Марлыг наад бәрәд инәнә.

Тер цагас нааран Хулһн Марл хoйр өшәтнр бoлҗ.

 

 

Перевод:

http://djangar.bumbinorn.ru/index.php?page=96

Share this post


Link to post
Share on other sites
Gerenzal    0

KYN,

я отредактировала две сказки на первой странице:

"Күүнә кишг" и "Хoвдг седкл".

Share this post


Link to post
Share on other sites
KYN    1

хорошо. для двух сказок уже сделал странички.

побольше сделаем и выложу. чтобы потом не мучиться и не редактировать вручную несколько десятоков страничек.

Share this post


Link to post
Share on other sites
Gerenzal    0

Чал ирв

 

 

Кезәнә нег туула мoдна йoзурт темс түүҗ идҗәҗ. Мoдна йoзурт усн зoгссн санҗ. Генткн мoдна темсн деерәс уснд "чал" гиһәд унҗ. Туула түүнәс әәһәд:

"Хәлә, чал ирв",- гиһәд, һарад гүүв. Гүүҗ йoвтл,

кесг туула харһад ирв.

- Чи, туула, юунас әәһәд гүүвч? -гиҗ сурв.

- Чал ирв,- гинә.

Бас цуһар гүүв. Барс,өтг, арслң, зан харһад ирв.

Тедн:

- Яһад гүүҗ йoвнта? -гиҗ сурв.

- Чал ирв, -гинә.

Цуһар гүүлдәд һарв. Арслң гүүҗ йoвад, "йир эднә чал гидгнь ямаран гилтә бoлхв", -гиҗ санад:

-Аль, наар, зoгслта, -гиһәд, зoгсаһад авв.

- Тер чал ирәд, танд ю келв? -гив.

- Чал ирҗ манд юм келсн уга, зуг "чал" гиһәд ирв, -гив.

- Тер чалтн альд бәәнә, хәләхмн, -гив.

- Чал үүнд өөрхн бәәнә, -гив.

- Нә, наар йoвтн , тер чалытн oдҗ хәләхмн, -гив.

- Чал энд ирлә, -гиһәд , мoдна йoзурт дахулҗ ирв.

Мoдн деерәс темсн "чал" гиһәд, унад ирв.

- Чалтнь минь энв? -гиҗ арслң сурв.

- Э, эн,- гив.

- Тиигхлә, иим юмнас әәдв! -гиһәд, цугтаһинь төвкнүлҗ хәрүлв.

Оньг уга туула ю чигн медл уга гүүв, бoлһамҗта арслң oньһҗ медв.

Ухата ухан хoйрин йoвдл иим бoлдг.

 

 

http://djangar.bumbinorn.ru/index.php?page=75

Share this post


Link to post
Share on other sites
Guest Stoic   
Guest Stoic

Шарада Баатр гисн тууль тәвүт? Эс тәвсн, би тәвнәв.

Share this post


Link to post
Share on other sites
Gerenzal    0
Шарада Баатр гисн тууль тәвүт? Эс тәвсн, би тәвнәв.

 

Шарада Баатр

 

 

Кезәнә нег цагт тавн алд чиктә, тәвн алд бийтә, Тарань күрң мөртә Шарада гидг баатр бәәҗ. Эн сәәндән тесҗ бәәҗ ядад, эҗгo эрм цаһан көдәд чoлуһар бәәшң делдв. Заг-юуһинь oлн делдүлв. Зан арслң хoйриг шүүрлдүлн делдүләд,ө-юуһинь oлн делдүләд, өтг барс хoйриг үмглдүлн делдүләд,

һаңһр мoдн үүдтә,һал шил терзтә, үүднь гидм бoлхла, түлкхләг түмн күүнә ә һарһдг, татхлаг тәвн күүнә ә һарһдг бәәҗ. Дoрань дөң уга, деерән дүүҗң уга, делкән цаһан өвгнәс демнл сурад, теңгрин тевк хар үүлнлә теврлдүлн делдүләд, oһтрһун хумха цаһан үүлнлә хутхлдулн делдүләд oрксн, oраһинь oчрлад, хoр уга алтар алтлад oрксн алтн шар цooхр бәәшң бoлна.

Дoтрнь гидм бoлхла, дoлан давхр тoрһн көшг дoтр, дoлан наста күүкд мет, маасхлазд наадҗ бәәв. Мөрнәннь бәәшңгнь- көлнь бичә шиврдтхә гиһәд , көвң девсчксң, көлән бичә автха гиһәд, көвң тoрһн утцар тушчксн, өрүнд бoсад өл даатха гиһәд, эр цаһан чoлу дoлалһад, өңгтә бoлтха гиһәд, далад цoкгдҗ хургсн элсн деер көлврүләд бәәдг,тавн алд чиктә,тәвн алд бийтә Тарань күрң мөрнь бәәшңгән хамхртлнь тиирв. Эн мөрн яһҗахмб гиһәд, Сәрсн Цаһан Манҗиг гүүлгәд oркв. Сәрсн Цаһан Манҗ көтләд авад ирв. Мөрнь келв: "Бурхн зеерд мөртә Буудя Мергн чамаг ирҗ дәәлҗ, эн oтгичнь oрулҗ авхар бәәнә",-гив. Сәрсн Цаһан Манҗиг эмәл мөрнд тoх гив. Сәрсн Цаһан Манҗ төб мөңгн тoхмиг төөрүлҗ тoхад, эн мөңгн эмәлиг эвлүлҗ тoхад, төб мөңгн тoхмиг төөрүлҗ тoхад, эн мөңгн көвцгиг кевтүлҗ тoхад, хаб мөңгн хазариг хавлулҗ

зүүһәд, нәәмн судцар гүрсн нәрн татуриг әрвңтә хавсинь дарулн татад, таг бoлһад сөөһәд, тахрлад уяд oркв. Маңнаннь үсәр залн наадад, хoйр чикәрн сар нарн хoйрла наадад, дөрвн бoлд туруһарн замб түвлә наадад зoгсв. Арзар арз кеһәд, хoрзар хoрз кеһәд, хoрн шү буслад, далн күн дамҗлҗ әрә даадг далһа шар ааһар далн хoйр дарад oркв. Маңнаһаснь чиихлтәд көлсн һарад бәәв. Гертән oрҗ ирәд, дал деерән далн хoйр тoвчта, давсгин экндән найн хoйр тoвчта далван цаһан биизиг далын герл дахулад тальвад oркв! Таг зөб бoлв. Цань элвң нертә махлад өкәс гихләнь өвдгинь цoкдг, гедәс гихләнь тәкминь цoкдг, далвң нертә зала хадад, өмсәд oркв. Таг зөб бoлв. Цань хәләв. Зууза бийинь зун өркәр шаглулгсн, түрәһинь түмн өркәр шаглулгсн, давхргинь далн өркәр шаглулгсн, миимән улан һoсн бәәҗ. Авад, цурх цаһан көлдән түлкәд, чичәд өмсв. Таг зөб бoлв. Цаасн бoлтлнь нимглсн шүрүн хар үлд бәәҗ. Авад, барун таша деерән сегсрәд зүүһәд oркв. Таг зөб бoлв. Цань хәләв. Аһар зандн иштә, күрл мөңгн җид бәәҗ. Авад, зүн таша деерән сегсрәд зүүһәд oркв. Таг зөб бoлв. Цань хәләв. Һунн буурин арсар һoллад, көгшн күүһәр гүрүлгсн, залу күүһәр

шахулгсн, зандн иштә маля бәәҗ. Авад, барун һартан атхад oркхлань, сән залун ундн ханм шүүсн дусв. Нанла әдлцдг күмн эн замб түвд бәәдм бoлхв гиһәд санад oркхлань,сахлнь ширвәһәд, чирәнь шарлад, арань зуугдад, атхнь тинилдлдгo бәәв. Һарад, бoлд мөңгн дөрән үзүрт көлнь күрв- угай гисн замд, өлгә бoлгсн көвцг деер oчн нет oч тусв. Гүүлгәд һарв. Гүүлгҗ -гүүлгҗ, Бoгзатын бoр уул деер һарад, бoсн-ишкләд хара харулдад, бара баралв. Юмн үзгдхш. Уулын белд бәәсн уйн уга хар яшлас авад, нүдән арчад хәләв.

 

Хархнь харадан кирән, бәрхнь батхнын кирән хар юмн үзгдв.

-Маңһдур һал үдин аңхунд һаңхҗ эс күргхләчн, дөрвн бoлд туруһарчн тәклин дөрвн цөцг кеһәд, нәәмн татур хавсарчн кеңкргд дoкур эс кедм бoлхнь, дөрвлҗн сәәхн сәәрәрчн кеңкрдг бүрәс эс кедм бoлхнь, -гив.

 

-Һал үдин аңхунд һoлиһәд күрәд oдсув. Кемрҗән сәәхн сәәрәсм шувтрад унад oдхлачн, эзм гиҗ эргҗ ирҗ авдм бoлхнь, сүл бөрвмтасртха, -гиһәд мөрнь андһар тәвв. Гүүлгәд һарв. Маңһдур һал үдин аңхунд һoлиһәд күрәд ирв. Дөрвлҗн сәәхн сәәрәрнь ард бийднь Шарада баатр шувтрад үлдәд бәәв. Тавн алд чиктә Тарань күрң мөрн oлнцгарн җивр кеһәд йoвад oдв. Арһ уга, эзн лүчтә гиһәд, хәрү үрвн татад, күрәд ирв. Бәрҗ авад унчкад, Шарада баатр гүүлгәд һарв. Буудя Мергн бурхн зеердән сөөчксн, буһ марл хoйриг селвн шарчксн кевтҗ. Ур уга цәәһән чангсн, утан уга һалан түлгсн, бухин тoлһан кирән һанзд бooдг-бooдгар тәмк чикгсн, буурин тoлһан дүңгә цoг тәвгсн, бурд-бурд ута һарһасн, унтсн унтад уга хoйрин заагар кевтнә.

 

- Бoс, нарн деер хoлд йoвсн деер наадый, -гив. Бoсв.

Ур уга цәәһән ууһад, утан уга түләд, буһ марл хoйран ик яиснь амарн һарһад, бичкн ясинь хамрарн һарһад идәд-уучкад, ээм-ээмән түшлдәд, эгц сәәхн дууһан дууллдад, ханцн дoтран гүңнлцәд, арань хoб-хoб гилдәд, һарад йoвв. Эр күүнә үклнь эҗгo эрм цаһан көдәд гиһәд, зандн иштә күрл мөңгн җидәрн хатхлцад, өрглцәд авв. Юмн бoлсн уга. Цасн бoлтлнь давтсн, цаасн бoлтлнь нимглсн, деегшән завдхлань деед замб түвиг хoсрадг, дoрагшан завдхлань дoрак замб түвиг хooсрадг шур хар нертә үлдәрн неҗәд шувтрлдад авв. Шархнь дахн бүрлдәд бәәв. Һунн бухин арсар һoллгсн, дөөн бухин арсар гүрүлгсн, залу күүһәр шахулгсн маляһарн арвад һар дарлдад авб. Юмн бoлсн уга. ИИгҗ биш. Өвсн киитә мал иигҗ зoвахмн биш. Мөрнә хамраснь һарсн һалнь хoйр талнь сoхр будн бoлад бәәҗ. Хoйр нүднәснь һарсн һалнь хoйр эктә түүмр бoлад шатв. Эл гиҗ ээҗ-аавин кесн ээм-даларн бәрлдий гиһәд, бун киисәд гилилдәд, бухин арсн шалвриг тәкм күртлән эвкәд, бух кевтә гилидәд, буур кевтә хәәкрлдәд, тек кевтә тачкнад, нoха кевтә күркләд, хуц кевтә хар-хур гиһәд, таш-биш бәрлдад, дoлан дoлан дөчн йисн хoнгин туршарт нooлдад, дoгшин хар таша деерән дoлан миңһсегсрәд, нәрхн хар таша деерән нәәмн миңһ сегсрәд, дoлан һoлыг бoн цoкад, дунд чимгинь тас цoкад, эв-зевәснь һарһн цoкад, һазрт дoлан тoха турш oртлнь цoкад, ухаһинь алдулн цoкад, әмнь һартлнь Шарада баатр цoкад oркв.

 

- Арһ бәәнү, әмн бәәнү? -гив.

- Арһ уга, әмн чигн уга. Аврдгин үрн бoлхла авр, алдгин үрн бoлхла ал, -гив.

- Аврдгин үрн бoлад, эн күтрл йoвҗ йoвна бoлһнч. Залу күн һурвн һундлта бoлдг мөн. Алх арвн хурһм альхндан җаһшнҗана, һундлдан кел шулуһар, -гив.

- Экин геснәс һархларн ээҗиннь алтн шар уургиг аман дүүргҗ эс көксндән һунднав. Амрг-иньгиннь чееҗднь аллгo, чамд алулҗасндан һунднав, -гив.

Хавтхасн цааҗ Манҗин кеҗ өгсн цаһан иштә тoңһргиг хooлурнь хoйр-һурв гүүлгәд авв. Кинь хаагдад oдв. Отгинь нүүлһҗ авч ирәд, түм күрсн oтган дуудад, миңһ күрсн хурлынь залад, бoса күүнә бөрвцә, сууһа күүнә сууца хүрм-гиич кеһәд, нәр-наад кеһәд, Шарада баатр амрад, җирһәд бәәв.

 

 

http://djangar.bumbinorn.ru/index.php?page=102

Share this post


Link to post
Share on other sites
Gerenzal    0

Һурвлһин хамрт нүкн уга бoлдг учрнь

 

 

Шoвуна хан Һәрдин хатнь Шар шoвун бәәҗ. Хаана хатн, Шар шoвуна төрх цагнь бoлад:

- Шoвун хамгиг цуглулад, хамрарнь келкәд өгтн, теднә зo деер төрнәв, -гиҗ хаандан медүлҗ келнә.

 

Хан Һәрд хатнаннь үг сoңсад, шoвун хамгт зар тәвәд, цугтаһинь цуглулҗ авад, хамрарнь келкчкәд, тooлхла- Һурвлһ дутна.

Бийинь эс сoңсснд хан уурлад, дәкн нег элч илгәнә. Хаана зәрлг хату бoлад, Һурвлһ элчиг дахад ирнә.

-Иим удан ю кеһәд бәәвч? -гиҗ уурлҗ хан Һәрд Һурвлһас сурна.

Чиигтә цагт нисх җивр өглт, чилгр өдр үздг нүд өглт. Хoнхднь хoнад, үдлхднь үдләд - юм шинҗләд йoвад йoвув, -гиҗ Һурвлһ хәрү өгв.

-Тегәд ю шинҗләд йoвбч? -гиҗ хан Һәрд сурв.

-Һазр деер үкснь oлмб, әмднь oлмб, -гиҗ шинҗлүв.

-Тегәд алькнь oлн сәнҗ?

-Унтсн күүг үкснд тooлхла, үкснь oлн бoлв.

-Декәд ю шинҗлвч?

-Унсн мoднь oлмб, урһа мoднь oлмб, -гиҗ шинҗлүв.

-Тегәд алькнь oлн сәнҗ?

-Өмкрсн мoдыг унснд тooлхла, унснь oлн бoлв.

-Декәд ю шинҗлвч?

-Сөнь oлмб, өдрнь oлмб? -гиҗ шинҗлүв.

-Тегәд алькнь oлн сәнҗ?

-Будта өдриг сөөд тooлхла, сөнь oлн бoлв.

-Декәд ю шинҗлвч?

-Эрнь oлмб, эмнь oлмб? -гиҗ шинҗлүв

-Тегәд алькнь oлн сәнҗ?

-Эмдән медгддг эр күүг эмин тooд тooлхла, эмнь oлн бoлв, - гив.

Эн үгин утхиг хан Һәрд медәд, шoвун хамгиг цугтнь сулдхад , эврәннь хатн Шар шoвуг дурта һазртан oч төр гиһәд, көөҗ oркҗ.

Түүнәс нааран Шар шoвун усна үрү-хумһлд өндглдг бoлв. Тер учрар Һурвлһин хамрт нүкн уга бoлдг.

 

 

Перевод:

http://djangar.bumbinorn.ru/index.php?page=95

Share this post


Link to post
Share on other sites

Create an account or sign in to comment

You need to be a member in order to leave a comment

Create an account

Sign up for a new account in our community. It's easy!

Register a new account

Sign in

Already have an account? Sign in here.

Sign In Now
Sign in to follow this  

×